Arton - baza cytowań polskiej literatury humanistycznej (stan prac nad bazą)


Małgorzata Waga, Aneta Drabek
Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego
Katowice
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

“POLISH HUMANISTIC LITERATURE” – citation index. Report.

ABSTRACT

In 1998 the seven polish universities as a consortium established concept for the citation index for polish humanistic literature.  The group of 26 humanistic journals which was chosen  by KBN is indexed in the database. In this activity cooperate: Warsaw University, Wroclaw University, University of Lodz, University  Marii Curie Skłodowskiej in Lublin, Nicolas Copernicus University in Toruń, Adama Mickiewicza University in  Poznań, University of Silesia in Katowice. The database consists of 6 parts (index moduls) for the articles, authors, document type, institutions, keywords. Moduls as technological parts  work in close relation. The database could be used in science evaluating and bibliographic researching.

WPROWADZENIE

     W Polsce od kilku lat stale uczestniczymy w procesie ocen merytorycznych  jednostek naukowych i naukowo-badawczych według systemu parametrycznego zaproponowanego przez Komitet Badań Naukowych, w którym to  wykorzystywane są międzynarodowe naukowe bazy danych z indeksami cytowań. Jednak niektóre działy nauki ze względu na swą specyfikę są w nich słabo reprezentowane, do tych dziedzin należy humanistyka. Przeprowadzone w 1998 roku wyszukanie cytowań  pracowników Wydziału Filologicznego za lata 1975-1997 dało niezbyt imponujący wynik w postaci 414 cytowań, z czego połowa pochodziła z jedynego, indeksowanego wówczas polskiego czasopisma z dziedziny literaturoznawstwa - Pamiętnika Literackiego . Wyniki ukazały, iż nauki humanistyczne, ze względu na swój regionalny charakter oraz język publikacji, powinny zostać potraktowane trochę inaczej.
     Pracę nad tworzeniem bazy danych z indeksem cytowań o tytule roboczym “Polska literatura humanistyczna” rozpoczęto w 1998 roku z inicjatywy Prof. Tadeusza  Sławka - Rektora  Uniwersytetu Śląskiego. Za podstawę do wprowadzania danych przyjęto wykaz czasopism polskich ustalonych przez Zespół Nauk Humanistycznych KBN dla celów oceny jednostek naukowych.
W Uniwersytecie  Śląskim wprowadzania danych podjęła się Biblioteka Uniwersytetu Śląskiego. Zarządzeniem Rektora Uniwersytetu Śląskiego z dnia 27 czerwca 2000 roku została powołana w strukturze Biblioteki Pracownia ds. Badań Naukometrycznych,  kierowana przez Prof. Grzegorza Rackiego. Zadaniem Pracowni jest między innymi koordynowanie prac nad budową bazy.
26 maja 2000 r. na spotkaniu Prorektorów ds. Nauki w Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie powstała koncepcja współtworzenia w/w bazy z innymi uniwersytetami w kraju. Chęć współdziałania w tej inicjatywie potwierdziło siedem uniwersytetów, to jest: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytet Śląski i Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu. Uniwersytet Śląski pełni rolę koordynatora realizowanego przedsięwzięcia. Koncepcja współtworzenia bazy polega na zbudowaniu siedmiu zespołów roboczych po jednym w każdej uczelni, które będą napełniały bazę. W dniu 8 listopada 2000 roku odbyło się spotkanie robocze, w którym uczestniczyli dyrektorzy Bibliotek oraz przedstawiciele do Rady Zarządzającej z uniwersytetów – uczestników konsorcjum. W trakcie spotkania przedstawiono stan prac, plan rozbudowy bazy oraz  rozdano instrukcję dla osób wprowadzających dane. Wysunięto propozycję powołania Rady Naukowej i dokonano przydziału tytułów czasopism do indeksowania. Pierwsze spotkanie Rady Naukowej  odbyło się  20 września 2001r. i miało charakter organizacyjny. Aktualnie prace zespołów będą w całości finansowane z środków własnych poszczególnych uczelni współpracujących. W roku bieżącym Uniwersytet Śląski jako koordynator konsorcjum wystąpił o dofinansowanie zadania do Ministerstwa Edukacji oraz KBN. Oczekujemy na odpowiedź w sprawie złożonych wniosków. 

KONSORCJUM

     Koordynatorem Konsorcjum został Uniwersytet Śląski i do jego zadań należy:

1. administrowanie bazą
2. autoryzacja opisów wprowadzonych do bazy
3. korekta własnych opisów
4. organizowanie szkoleń dla zespołów roboczych napełniających bazę
5. organizowanie spotkań Rady Zarządzającej
Natomiast pozostali członkowie Konsorcjum mają zadania następujące:
1. wprowadzanie danych do bazy według instrukcji
2. korekta opisów wprowadzanych przez własny zespół roboczy
3. udział w szkoleniach zespołów roboczych

     Rada Zarządzająca zajmuje się stroną formalną pracy Konsorcjum. W jej skład wchodzi  Przewodniczący kierownik Pracowni  ds. Badań Naukometrycznych Biblioteki Uniwersytetu Śląskiego oraz po jednym przedstawicielu z każdego uniwersytetu współpracującego.
Rada Naukowa decydującej o merytorycznej stronie bazy, doborze materiału, jej rozbudowie, zakresie i zasięgu.

STRUKTURA BAZY

     Baza od początku nosiła nazwę “Polska literatura humanistyczna”, ale w trakcie jej tworzenia przyjęła się krótsza nieoficjalna nazwa - Arton, która jest najczęściej używana.  Baza humanistyczna “Polska literatura humanistyczna” jest  bazą danych z indeksem cytowań. Oprogramowanie komputerowe bazy przygotowane przez autora programu zapewnia kompatybilność z innymi naukowymi bazami danych przez XML i Z 39.50 do wymiany danych (pobieranie z bazy). Pełny opis wprowadzanej pozycji zawiera: podstawowy opis bibliograficzny (autorzy, afiliacje autorskie, tytuł, tytuł czasopisma, rok, numer, strony), wykaz cytowań zawartych we wprowadzanej pozycji oraz abstrakt. Opis podstawowy jest opisem bibliograficznym pełnym na poziomie pierwszego stopnia szczegółowości natomiast dla cytowań przyjęto opis skrócony. W cytowaniach podaje się wszystkich autorów, 2 pierwsze słowa z tytułu, rok i miejsce wydania, a w przypadku wydawnictw niesamoistnych - źródło.
Baza ma charakter informacyjny ,nie będzie pełnić roli katalogu bibliotecznego ani też bibliografii narodowej jakkolwiek niektóre elementy opisów mogą być pobierane do tychże.
 
     Baza danych Arton  składa się z 6 powiązanych ze sobą kartotek.

1. Artykuły. Kartoteka artykułów składa się z zapisów bibliograficznych wszystkich wprowadzanych do bazy artykułów głównych (pochodzących z indeksowanych czasopism) oraz  wszystkich cytowanych artykułów, fragmentów prac zbiorowych, rozdziałów i innych prac niesamoistnych wydawniczo. Opis każdego artykułu składa się z następujących elementów:
- tytuł (tytuł artykułu lub pracy recenzowanej),
- typ publikacji (artykuł lub recenzja),
- autorzy (wszyscy autorzy artykułu),
- źródło (tytuł wydawnictwa ciągłego lub opis wydawnictwa zwartego, w tym także pozycje cytowane),
- opis (rok, wolumen, rocznik, tom, zeszyt),
- strony od do (strony, na których znajduje się indeksowany artykuł),
- abstrakt.

2. Autorzy. Kartoteka autorów wszystkich artykułów oraz wydawnictw zwartych. Składa się z następujących pól:
- personalia (nazwisko bądź nazwiska oraz imię również inicjał imienia w przypadku prac cytowanych),
- adres (nazwa oraz adres instytucji- afiliacja autora).

3. Wydawnictwa zwarte. Zawiera dane dotyczące wszystkich cytowanych wydawnictw zwartych oraz opisy źródeł artykułów pochodzących z wydawnictw zwartych. Składa się z następujących pól: 
- tytuł (tytuł wydawnictwa zwartego, oznaczenie dotyczące cytowanego tomu bądź tomów),
- rok (rok wydania wydawnictwa zwartego, w przypadku wydawnictw wielotomowych wydawanych na przełomie lat, podaje się tylko datę wydania ostatniego tomu),
- miejsce wydania (miejsce wydania wydawnictwa zwartego, w przypadku wielu miejsc wydania, podaje się tylko pierwsze z nich),
- autorzy (wszyscy wymienieni autorzy wydawnictwa zwartego).

4. Wydawnictwa ciągłe. Kartoteka tytułów wydawnictw ciągłych.

5. Instytucje. Kartoteka instytucji – miejsc pracy autorów. Składa się z następujących pól:
- nazwa (nazwa instytucji),
- miasto,
- ulica.

6. Hasła. Kartoteka haseł tematycznych opisujących zawartość treściową.

MATERIAŁ BADAWCZY

     Aktualnie indeksowany materiał to artykuły z 26 czasopism polskich. Zakłada się, że baza będzie poszerzona o inne  czasopisma oraz książki, materiały konferencyjne itp. Rozważa się również rozszerzenie zakresu samej bazy do materiałów z literatury słowiańskiej w tej chwili wydawnictwa bieżące i wstecz do 1994r z możliwością dalszej retrospekcji w późniejszym etapie prac. Wszystkie tytuły zostały podzielone dla członków Konsorcjum. Przy wyborze kierowano się miejscem wydania oraz ilością artykułów publikowanych rocznie na jego łamach. Stąd ilość czasopism przydzielona poszczególnym konsorcjantom jest różna: od 2 do 7.

MOŻLIWOŚCI WYSZUKIWAWCZE

     Możliwości wykorzystania bazy danych Arton są następujące:

1. Wyszukiwanie bibliografii na temat na podstawie słów z tytułów i słów z abstraktów oraz literatury załącznikowej.
2. Sprawdzanie liczby cytowań badaczy związanych z humanistyką w literaturze polskiej.
3. Sprawdzanie cytowań czasopism polskich i zagranicznych w literaturze polskiej.
4. Analiza rekordów powiązanych za pomocą cytowań.
5. Obliczanie wskaźnika Impact Factor dla czasopism z polskiej humanistyki.

     Obecnie baza liczy ponad 57 tys. cytowań pochodzących z prawie 3800 artykułów głównych. Kartoteka autorów liczy ponad 19 tys. rekordów, a kartoteka wydawnictw ciągłych - prawie 2,7 tys. Obecnie 4 czasopisma są wprowadzone prawie kompletnie za 10 lat. Są to: Pamiętnik Literacki, Język Polski, Neophilologica, Linguistica Silesiana. Z kilku czasopism wprowadzone dane obejmują kilka lat. Zespół osób przeszkolonych do wprowadzania danych liczy 14 osób i ciągle jest poszerzany. Dla celów szkoleniowych została wygenerowana podbaza “Szkolenie_arton”, w której można ćwiczyć bez obawy o ewentualne szkody, czy też skasowanie danych.
     Najwięcej problemów przysporzyło nam rozszyfrowywanie opisów bibliograficznych dołączanych do artykułów. W wielu czasopismach zauważyć można brak ustalonych jakichkolwiek reguł stosowanych w cytowaniach. Autorzy często stosują sobie i fachowcom w dziedzinie znane skróty, co utrudnia pracę. Problemy pojawiają się w przypadku cytowania różnych form nazwiska tego samego autora. ma to miejsce zwłaszcza w przypadku nazwisk transliterowanych, czasem bardzo dowolnie. Niewiele redakcji dba o umieszczanie afiliacji do każdego artykułu, co na pewno ogranicza możliwości wyszukiwawcze bazy. W przyszłości chcielibyśmy nawiązać współpracę z redakcjami czasopism, aby uzupełnić wszystkie opisy o adresy autorów, a może także (co jest naszym cichym marzeniem) wprowadzić pewne sztywne zasady czy normy cytowań, co nie tylko ułatwiłoby nam pracę, ale na pewno ułatwiłoby by także pracę wszystkim czytelnikom.
     Na zakończenie chciałybyśmy podkreślić, że tworzymy bazę, jako narzędzie do wszechstronnego wykorzystania. Nie rościmy sobie praw oceny jednostek, ani badaczy. Mamy tylko nadzieję, że informacje uzyskane z naszej bazy przyczynią się do obiektywizacji oceny polskiej humanistyki.

Góra
s2.jpg

Zapytaj bibliotekarza

Telewizja UŚ

Więc Jestem. Studencki serwis rozwoju